تهيه کنندگان:  سيد احمد توصيفيان،  مهدي سعيدي کيا
دفتر توسعه امور کارآفرينان، معاونت برنامه ريزي منابع انساني و توسعه امور کارآفريني  وزارت کار و امور اجتماعی
ارسال کننده: خسرو سلجوقی

پيشگفتار:
مطابق اهداف تعيين شده در سند چشم انداز توسعه کشور در برنامه توسعه اقتصادي ـ اجتماعي کشور مقرر گرديده دولت در نقش سياستگذار، تسهيل کننده و کارآفرين، ضمن کوچک سازي بدنه دولت و توسعه مشارکت مردمي‌از طريق واگذاري امور اجرائي به بخش‌هاي تعاوني و خصوصي موارد زير را در دستور کار خود قرار دهد:
-    ايجاد اشتغال مولد و کاهش نرخ بيکاري
-    ايجاد ساز وکارهاي انگيزشي براي رشد بهره‌وري عوامل توليد ازجمله نيروي کار
-    پشتيباني از کارآفريني، فعاليت‌هاي نوآورانه و ظرفيتهاي فني و پژوهشگري
لذا، در اجراي مأموريت فوق و در راستاي مأموريت وزارت کار و امور اجتماعي، تأسيس و فعال سازي شرکت‌هاي مشاوره مديريت  توسعه امور کارآفريني تخصصي به عنوان يکي از عوامل زنجيره ايجاد اشتغال مولد و پايدار با اهداف و مأموريت‌ راه اندازي بنگاه‌هاي کارآفرين ضروري است. در اين راستا توافق نامه¬ همكاري بين مرکز نوسازي و توسعه  فنّاوري اداري (معاونت برنامه¬ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري) و دفتر توسعه امور کارآفرينان (معاونت برنامه¬ريزي منابع انساني و توسعه امور کارآفريني وزارت کار و امور اجتماعي) به شماره 70818/1900 مورخ 24/5/86 با هدف ساماندهي شرکت‌هاي مشاوره مديريت  توسعه امور کارآفريني كه ارائه دهنده خدمات مشاوره در عرصه کارآفريني هستند، از طريق بررسي و تشخيص صلاحيت آنان به عنوان يكي از پيش‌زمينه‌هاي ايجاد اشتغال  مولد و پايدار منعقد گرديد که بر اساس بند ب توافق¬نامه مذکور، يکي از شرايط درخواست متقاضيان ايجاد و توسعه شرکت‌هاي مشاوره مديريت توسعه امور کارآفريني، ارائه برنامه کسب و كار (Business Plan) تاييد شده توسط دفتر توسعه امور کارآفرينان مي-باشد.
مجموعه حاضر راهنماي تهيه و تدوين برنامه کسب و کار (Business Plan)شرکت‌هاي مشاوره مديريت  توسعه امور کارآفريني مي¬باشد که توسط کارشناسان دفتر توسعه امور کارآفرينان با هدف راهنمايي متقاضيان راه¬اندازي شرکت‌هاي مشاوره مديريت توسعه امور کارآفريني تهيه گرديده است.

مقدمه:
از آنجا که هدف از ايجاد شرکتهاي مشاوره، توسعه نهاد‌هاي حمايت کننده کارآفرينان هستند لذا خود اين شرکتها نيز بايد کارآفرين بوده و سهم بازار خود را با تنوع خدمات و افزايش کيفيت خدمات ارتقاء دهند لذا نوشتن برنامه کسب و کار براي شرکتهاي مشاوره امري است اجتناب ناپذير از اينرو در مجموعه حاضر پس از وظايف شركت‌هاي مشاوره مراحل تکميل برنامه کسب و کار آمده است.  

وظايف شركت‌هاي مشاوره مديريت توسعه امور کارآفريني عبارت است از:
1-  ارائه خدمات مشاوره‌اي و حمايت از ايجاد و توسعه شركت‌هاي كوچك و متوسط
2 – ايجاد شبكه فنّاوري اطّلاعات و تسهيل دسترسي كارآفرينان به آنان
3 – ايجاد شبكه‌هاي رايانه‌اي در راستاي راه اندازي و توسعه كسب كار
4 – بهره‌گيري از توانمنديهاي موجود كشور در راستاي پرهيز از اقدامات متلاقي، موازي و تكراري ادارات و سازمانها
5 – تلاش براي ايجاد و پايداري بنگاه‌هاي  كوچك و متوسط حداقل براي سه سال
6 – كمك به افزايش سرمايه انساني در جامعه از طريق ايجاد و توسعه بنگاه‌هاي كوچك و متوسط
7- كمك به جذب فنّاوري و دانش فني
8- ارتقاي سطح دانش علمي و مديريتي كارآفرينان
9- تحقيق در مورد رشته تخصصي مورد تقاضا و ارتباط با مراكز تحقيقاتي و پ‍‍ژوهشي و دانشگاه‌ها از طريق نظرسنجي- بازاريابي- امكان سنجي و....
10- ارايه مشاوره به جويندگان فرصتهاي شغلي بمنظور دستيابي به اطّلاعات اوليه رايگان از طريق بروشور و....
11 -هدايت کارآفرينان در اجراي عمليات سرمايه‌گذاري و فراهم کردن راهنمايي علمي، فني و اقتصادي آنها
12 - فراهم کردن آموزش‌هاي مناسب کسب و کار، بازاريابي، مديريت و... براي کارآفرينان  
13 - فعال سازي و به کارگيري سرمايه‌هاي موجود غير فعال در محدوده جغرافيايي خود (مثل امکانات سوله يا ماشين آلات بيکار) در قالب نياز‌هاي طرح‌هاي توليدي به صورت مدل‌هاي مختلف مشارکتي، خريد و يا اجاره، براي آن طرح، ايجاد  صرفه جويي زماني و هزينه‌اي در بخش‌هاي عملياتي طرح براي کارآفرينان  
14 - راه اندازي کلينيک کارآفريني و اشتغال براي ارائه راه حل‌هاي مناسب به مشکلات کارآفرينان و سرمايه‌گذاران
15- انجام ارزيابي‌هاي فني و اقتصادي براي (کارآفرينان متقاضي تسهيلات از) بانک‌ها  و منابع تامين اعتبار طرف قرارداد و نظارت بر انجام طرح‌ها
16- پاسخگويي به مراجعين و تقاضا کنندگان تسهيلات اعتباري بانک‌ها و منابع تامين اعتبار طرف قرارداد
17- شکل دهي راه حل‌هاي متفاوت از قبيل خوشه اقتصادي، شرکت مادر تخصصي، فرآيندهاي مشارکتي و... براي ساختار سرمايه‌گذاري به تناسب نياز و شرايط خاص پروژه‌هاي مختلف سرمايه‌گذاري در قالب شهرک‌ها و مناطق تخصصي
18- راهنمائي و کمک به تامين اجزاي سرمايه‌اي (ماشين آلات و تجهيزات و...)طرح‌هاي توليدي و موارد اجرايي آنها (ساختمان و...) از طريق سوپر مارکت صنعتي طي زمان بندي سرمايه‌گذاري به ارزان‌ترين قيمت
19- راهنمائي و کمک به تامين مواد اوليه براي واحدهاي توليدي به ارزان‌ترين قيمت از طريق ايجاد کنسرسيوم‌هاي تامين
20- سازماندهي و فعال سازي کنسرسيوم‌هاي محلي (منطقه‌اي) ملي و بين‌المللي در زمينه فروش يا توليد در قالب فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي و غيره براي حمايت از واحد‌هاي توليدي عضو و نيز کارآفرينان طرف قرارداد  
21 - آموزش‌هاي مناسب کسب و کار، بازاريابي، مديريت و... در سطوح عالي براي مديران و کارآفرينان
22 - همکاري با دستگاه¬هاي اجرايي در تعريف شاخص‌هاي مورد نياز در موتورهاي مکانيزه ارزيابي و محاسباتي طرح‌هاي توليدي و تشويق کارآفرينان به استفاده از آنها،  و سازمان دهي و راهنمايي در  بهره گيري از انتخاب کننده‌هاي خودكار مشاوران معين کارآفرين و سرمايه‌گذار
23 - راهنمايي و کمک به تامين مالي طرح‌هاي کارآفرينان به صورت سازمان يافته، تحت مکانيزم نظارت منظم( در کليه  مراحل يک طرح از تعريف تا پياده سازي آن) از طريق انجام قرارداد با منابع مالي داخلي و خارجي، و نيز با استفاده از منابع شركت‌هاي سرمايه‌گذاري كارآفريني که تاسيس خواهد شد.   
24 - همکاري با دستگاه¬هاي اجرايي در راستاي تهيه بانک طرح‌هاي صنعتي  براي عرضه به کارآفرينان و سرمايه‌گذاران  طبق بخشنامه‌هاي ابلاغي
25- همکاري با دستگاه¬هاي اجرايي در راستاي تهيه بانک ابداعات و اختراعات صنعتي براي عرضه به کارآفرينان و سرمايه‌گذاران با در نظر گرفتن شرايط محيطي
26- تهية بانک اطّلاعات متخصصين و مشاورين معين براي عرضه به کارآفرينان و سرمايه‌گذاران براساس ويژگي‌هاي اقليمي و ساير مزيت‌هاي نسبي و مطلق منطقه‌اي
27 - تهيه  بانک اطّلاعات اشتغال براي عرضه به کارآفرينان، سرمايه‌گذاران و کارجويان
28- همکاري با دستگاه¬هاي اجرايي در ايجاد سوپرمارکت صنعتي منطقه‌اي، کشوري و  تامين ماشين‌آلات و مواد اوليه داخلي و خارجي
29 – سازمان‌دهي عمليات تجاري لازم براي توسعه بازارهاي متشکل داخلي و خارجي براي پشتيباني فروش محصولات طرح‌هاي کارآفرينان و کارجويان
30 - اطلاع رساني به روز سطح فنّاوري در عرصه‌هاي مختلف توليد، به کارآفرينان، کارجويان  و صاحبان واحدهاي توليدي براي هماهنگي و تطابق پيوسته آنان با تغييرات جهاني فنّاوري
31- تهيه مجموعه استانداردهاي لازم در توليد محصولات  فرآيندهاي توليدي از منابع مختلف داخلي و خارجي و رتبه‌بندي محصولات کارآفرينان و واحد توليدي آنان بر اساس اين استانداردها و رعايت آنها، و اعلام اين رتبه بندي به مصرف کنندگان و مشتريان
32- ايجاد شبکه هوشمند توليد و تامين نرم افزار‌هاي به روز و تخصصي براي ارتقاء عملکرد واحدهاي توليدي و نيز ارتقاء توان رقابت‌مندي کارآفرينان(از طريق آموزش و به کارگيري اين نرم افزارها) در  حوزه فعاليت تحت پوشش خود
33- ايجاد شبکه تبليغاتي وسيع، يکپارچه و هدفمند، از طريق روزنامه‌ها و لوازم ارتباط جمعي براي ارائه تبليغات ارزان گروهي براي کارآفرينان، کار جويان و سرمايه‌گذاران
34 - جلسات دائمي و برخط کلينيک کارآفريني و اشتغال براي پاسخگويي به نياز‌ها و حل مشکلات کارآفرينان، کارجويان و سرمايه‌گذاران عضو در سراسر کشور  

اجزاي  برنامه کسب و کار(BUSINESS PLAN)
برنامه کسب و کار  داراي بخش‌هاي مختلفي است كه هر يك به تشريح عملكردهاي گوناگون شرکت مي‌پردازد.
 برنامه کسب و کار  شرکت شامل 8  قسمت اصلي مي‌باشد:
•    خلاصه اجرايي، مديريتي و معرفي شرکت
•    چشم انداز، ماموريت و اهداف طرح
•    تحليل SWOT
•    طرح سازمان
•    طرح خدمات
•    طرح مخاطبين
•    طرح مالي
•    ضمائم

1- خلاصه اجرايي، مديريتي و معرفي شرکت
برنامه کسب و کار  معمولاً با خلاصة اجرايي، كه در آن نكات برجستة طرح مطرح شده است، آغاز مي‌شود.
عناويني که بايد در اين بخش مورد توجه قرار گيرند شامل موارد زير مي‌باشد:
-    اهداف و ضرورت ايجاد شرکت
-    بيانيه ماموريت/ ماموريت
-    کليدهاي موفقيت
-    تاريخچه شرکت
-    مدل عملياتي مرکز(فرايند اجرايي)
-    مالكيت معنوي/ فکري
-    خدمات
-    نتايج مالي مورد انتظار
-    موقعيت محلي

2_ چشم انداز، ماموريت و اهداف طرح
- چشم انداز طرح
- ماموريت طرح
- اهداف طرح

3- تحليل SWOT
در اين بخش از برنامه کسب و کار  مهم‌ترين راهبردها و راهکارهاي اولويت‌دار و عوامل حياتي موفقيت در ايجاد و توسعه شرکت، بررسي و تحليل قرار گيرد.
براي دستيابي به اين مهم، ابتدا  فرصت‌ها و تهديدهاي موجود در خارج از سازمان و در سطح کشور و سپس نقاط قوت و ضعف درون‌سازماني مورد بررسي قرار گرفته، سپس با استفاده از يکي از فنون موجود در مديريت راهبردي به نام تحليل SWOT، مهم‌ترين راهبردها و راهکارها استخراج گرديده‌ است.
•    مهم‌ترين فرصت‌ها و تهديدهاي موجود در فضاي کشور براي ايجاد شرکت
•    مهم‌ترين نقاط قوت و ضعف شرکت  براي ايجاد واحدهاي مشاوره
•    راهبردهاي SO با توجه به نقاط قوت و فرصت‌ها
•    راهبردهاي ST با توجه به نقاط  قوت و تهديدها
•    راهبردهاي WT با توجه به نقاط ضعف و تهديدها
•    راهبردهاي WO با توجه به نقاط ضعف و فرصت‌ها
•    راهبردهاي SWOT با توجه به نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهديدات

4ـ  طرح سازمان
طرح سازمان  موارد گوناگوني به شرح زير را در برمي‌گيرد:
•    معرفي تيم مديريتي و تجربيات آنها
•    نمودار سازماني و شرح وظايف
•    راهبردهاي مديريتي و شيوه‌هاي اداره سازمان
•    نحوه  تعامل بخشهاي مختلف شرکت
•    برنامه‌هاي استخدام و آموزش كاركنان
•    ضوابط پرداخت حقوق و مزايا
•    فهرستي از رويه‌ها، دستورالعمل‌ها و آيين‌نامه‌ها
•    نحوه بهره¬گيري از فنّاوري اطّلاعات در فرآيندهاي سازمان
•     برنامه زمان‌بندي اجراي طرح و تعيين گام‌هاي اجرايي اوليه

5-  طرح خدمات
در اين راستا شرح موارد ذکرشده زير از اهميت به‌سزايي برخوردار است:
•    راهبردهاي شرکت در ارائه خدمات
•    خدمات قابل ارائه توسط مرکز در هر يک از مراحل رشد  و واحدهاي مشاوره
•    بيان وجه تمايز خدمات نسبت به ساير شرکتها
•    راهبرد و برنامه‌هاي آتي جهت توسعه و ارتقاي خدمات
•    تعرفه‌هاي تعيين‌شده و نحوه ارايه خدمات (با يارانه, رايگان,.....) و نحوه بازگشت اين هزينه‌ها
•    نحوه تأمين خدمات (برون¬‌سپاري و درون‌تأميني)
•    نحوه ارزيابي ميزان اثربخشي خدمات
•    نحوه بهره مندي از فنّاوري اطّلاعات در ارايه بهينه خدمات

6- طرح مخاطبان (بازاريابي)
اين طرح انواع، گستره و مشخصات مخاطبان احتمالي شرکت را بيان نموده و شامل فهرستي تفصيلي از بخش‌بندي مخاطبان، تجزيه و تحليل آنها، نيازسنجي و... خواهد بود. اين طرح مي‌تواند در موفقيت شرکت نقشي حياتي ايفا کند.
•    بخش‌بندي مخاطبان
•    نيازهاي مخاطبان
•    شيوه پذيرش و ارزيابي بنگاهها
•    شيوة ارزيابي عملكرد بنگاهها

7ـ  طرح  مالي
مهم‌ترين عناويني كه در بخش مالي برنامه کسب وکار شرکت مطرح مي‌باشند، عبارتند از:

•    شاخص‌هاي مالي کليدي
•    منابع و موارد استفاده از سرمايه
•    تجزيه و تحليل نقطه سر به سر
•    تجزيه و تحليل نسبت‌هاي تجاري
•    بيانيه سود و زيان پيش‌بيني‌شده
•    بيانيه جريان نقدينگي
•    ترازنامه
•    بيانيه درآمد و طرح‌هاي بلند مدت
•    طرح خريد (مواد اوليه و تجهيزات)
•    مديريت وام

8 ـ  ضمائم
ضمائم برنامه کسب وکار به قرار ذيل مي‌باشد:
•    کاربرگ‌هاي اجرايي
•    اسناد و مدارك پشتيباني
-    در صورتي كه قبلاً امتيازي كسب شده، آماده‌ كردن يك نسخه از قرارداد اعطاي امتياز و تمام مدارك پشتيباني كه توسط امتيازدهنده تهيه شده است.
-    يك نسخه از مجوزها و ديگر مدارك قانوني
-    يك نسخه از مشخصات سرمايه‌گذارهاي اصلي
-    يك نسخه از مشخصات مؤسسان و مديران مركز
-    رونوشت نامه‌هاي درخواست از طرف متقاضيان خدمات مرکز
-    يک نسخه از موافقتنامه‌ها و قراردادها با سرمايه‌گذاران
-    اساسنامه
-    رويه‌ها، دستورالعمل‌ها و آيين‌نامه‌ها  
-    برنامه زمانبندي اجراي طرح و انجام فعاليتها