منبع:
نشريه علمي پژوهشي اقتصاد اسلامي- شماره 21  بهار 1385

نویسنده:
موسويان سيدعباس*
 
* پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي
 
چکیده:
انديشه اصلي شهيد صدر در الگوي بانکداري بدون ربا، واسطه گري مالي بانک ميان سپرده گذاران و سرمايه گذاران در قرارداد مضاربه است. در اين الگو، بانک وجوه مازاد سپرده گذاران را جذب کرده؛ سپس آن ها را براساس مضاربه در اختيار سرمايه گذاران مي گذارد.
در اين الگوي افزون بر سپرده هاي سرمايه گذاري سپرده پس انداز و جاري نيز در نظر گرفته شده است که اولي همانند سپرده سرمايه گذاري، و دومي بر اساس قرارداد قرض بدون بهره است و بانک افزون بر حفظ و نگهداري آن سپرده ها و پرداخت آن ها عندالمطالبه به سپرده گذاران وعده وام متقابل بدون بهره مي دهد.
الگوي پيشنهادي شهيد صدر گر چه ميان الگوهاي معاصر خود، منطق نظري و قابليت اجرايي بالايي داشت، همانند ساير الگوها فقط به انديشه اصلي بانکداري بدون ربا متوجه بوده و به جزييات صنعت بانکداري نپرداخته است.
در الگوي پيشنهادي وي به اهداف، انگيزه ها و سليقه هاي مشتريان بانک چه در جانب سپرده گذاران و چه در جانب گيرندگان تسهيلات توجهي نشده است؛ بدين جهت، الگوي واحدي براي تمام بانک ها با تمام مشتريان ارايه شده است و براي پوشش خطرهاي اخلاقي، سفارش به امانتداري، ترجيح مشتريان خوشنام، شفاف سازي معاملات، افتتاح حساب جاري براي هر پروژه و ثبت دقيق معاملات شده است. اين در حالي است که تفاوت اهداف و سليقه هاي مشتريان بانک که برخي به دنبال معاملات با سودهاي معين و برخي درپي سود انتظاري بالاتر با پذيرش ريسک هستند، اقتضاي دقت بيشتر در طراحي الگوي بانکداري بدون ربا را دارد.
اين مقاله درصدد است با استفاده از آموزه هاي بنيادين شهيد صدر، الگوي پيشنهادي وي را نقد و بررسي کرده، آن را يک گام پيش ببرد.
 
كليد واژه: بانک، بانکداري ربوي، بانکداري بدون ربا، سپرده جاري، پس انداز، سرمايه گذاري، مضاربه، وکالت، وام بدون بهره