بيمه الكترونيكي E Insurance به معناي عام به عنوان كاربرد اينترنت و فناوري اطلاعات در توليد و توزيع خدمات بيمه اي اطلاق مي شود و در معناي خاص، آن را مي توان به عنوان تامين يك پوشش بيمه اي از طريق بيمه نامه اي دانست كه به صورت آنلاين درخواست، پيشنهاد، مذاكره و قرارداد آن منعقد مي شود.

● فناوري اطلاعات و بيمه مجازي
استفاده از فناوري اطلاعات به عنوان يكي از كانال هاي توزيع نه تنها در صنعت بيمه بلكه در ديگر صنايع در جهان در دستور كار قرار دارد.
مزاياي استفاده از فناوري اطلاعات باعث شده است بخش عظيمي از سرمايه گذاري هاي بيمه گران در اين حوزه به كار گرفته شود . از ديد بيمه گران دنيا بايد فناوري اطلاعات جايگزين روش سنتي فروش بيمه شود و به عنوان يك كانال توزيع در كنار ديگر كانال هاي مرتبط قرار بگيرد.

از اثرات به كارگير صنعت بيمه الكترونيك در شركت ها و سازمان ها مي توان به:
۱) كاهش هزينه توليد اسناد و مدارك
۲) حذف سريع اطلاعات تكرار و اشتباهات
۳) افزايش اطلاعات مستند و قابل اطمينان
و افزايش امكان دسترس و ارائه سريع تر خدمات به مشتريان اشاره كرد.

ظرفيت كاهش هزينه ها با به كار گرفتن سيستم ها خريد و فروش الكترونيك به ويژه برا ی شركت ها بيمه ، كه به روند كار موثر و كارا و جريان پيوسته آن ارتباط دارد، فراهم آوردن امكان توليد و به كارگير اسناد كاف و فرم ها الكترونيك مدت زمان انجام كار را از ماه ها به هفته كاهش م دهد.
به علاوه ارزش افزوده، كاراي و بازده، امنيت، كاهش زمان درگير با كار و ايجاد يك زمينه رقابت متفاوت، از بهترين نتايج استفاده از سيستم خريد و فروش اينترنت است.

● كارايي و اثرات بيمه الكترونيكي E-Insurance
آن چه كه به عنوان اثرات بيمه الكترونيكي E-Insurance در كارايي مورد قبول قرار گرفته است عبارتند از:
۱) بيمه الكترونيكي هزينه هاي مديريتي و اداري را از طريق پروسه اتوماسيون كسب و كار كاهش مي دهد و اطلاعات مديريتي را بهبود مي بخشد.
۲) كارمزد پرداختي به واسطه ها را از طريق فروش مستقيم بيمه نامه به مشتري كاهش مي دهد (البته بخشي از اين كارمزد بايستي صرف جذب مشتري و بازاريابي شود)
كاهش هزينه در بازار رقابتي موجب كاهش حق بيمه مي شود و به مشتريان و مردم اجازه خريد بيمه بيشتري را مي دهد كه نتيجه آن نفوذ بيشتر بيمه در كشور است.

● مروري بر مزاياي فروش الكترونيكي بيمه:
۱) در جهان كنوني به علت مشابهت محصولات بيمه اي، رقابت در قيمت براي بيمه گران مشكل است و با توجه به اين كه تمايز بين بيمه گران در ارائه خدمات وجود دارد، بنابراين تدارك الكترونيكي براي فروش بيمه از اهميت ويژه اي براي كاهش هزينه و قيمت برخوردار است.
۲) براساس برآورد انجام شده هزينه هاي فروش، امور اجرايي و تسويه خسارت در بلند مدت بين ۹ تا ۱۲ درصد بسته به نوع رشته بيمه كاهش مي يابد.
۳) پايين آمدن هزينه در فضاي رقابتي موجب كاهش قيمت و در نهايت افزايش نفوذ بيمه مي شود.
۴) بيمه الكترونيك موانع ورود به بازار را كاهش و رقابت را افزايش مي دهد و اينترنت به تازه واردان اجازه مي دهد كه از فرآيند پر هزينه و طولاني راه اندازي شبكه سنتي فروش پرهيز كنند.
۵) به خاطر ماهيت اطلاعات - بر (Information - Intensive) بودن فعاليت بيمه اي اين فعاليت براي تجارت الكترونيكي مناسب است.
۶) امكان انتشار سريع اطلاعات و در حجم زياد از طريق اينترنت به وجود مي آيد.
۷) در مورد رشته هاي بيمه اي با پيچيدگي و ارزش معاملاتي بيشتر نظير بيمه هاي مستمري، بيمه درمان و بسياري از بيمه هاي كسب و كار كه نياز به مشاوره زياد دارند، نيز اينترنت مي تواند به عنوان ابزار بازاريابي يا پشتيباني تسويه خسارت مورد استفاده قرار گيرد.

● مروري بر مشكلات فروش الكترونيكي بيمه:
۱) به علت اين كه بيمه فروختني است نه خريدني، فروش بيمه الكترونيكي فشار لازم براي جذب مشتري هاي بالقوه را ندارد.
۲) به كارگيري بيمه الكترونيكي در رشته هاي پيچيده بيمه اي و داراي ارزش بالاي معاملاتي مناسب نيست.
۳) به كارگيري روش فروش الكترونيكي بيمه بيش از هر چيزي نيازمند توسعه فرهنگ بيمه و همگاني شدن آن است.
۴) نبود ساخت مناسب مخابراتي و الكترونيكي حق بيمه و دريافت خسارت در كشورهاي در حال توسعه مانع گسترش فروش الكترونيكي بيمه است.
۵) نقص انتقال اطلاعات اعتبار و كارآمدي يك قرارداد بيمه اي را ممكن است تحت تأثير قرار دهد و مشكلات جدي ايجاد كند.
۶) نگراني از فاش شدن اطلاعات شخصي افراد مانع مهمي براي توسعه بيمه الكترونيك است.
۷) بيمه الكترونيك مراحل مبادله را شتاب مي دهد و فرصت هاي زيادي براي كلاه برداري ايجاد مي كند.
۸) قانوني نبودن امضاي الكترونيكي مانع فروش Online بيمه است.

● انواع بيمه هاي معمول و تعامل با بيمه الكترونيك E-Insurance
بازاريابي روي اينترنت براي محصولاني به شيوه توزيع Online مناسب هستند كه مي توان آن ها را استاندارد كرد و با تعداد محدودي از پارامترها، تشريح و نرخ گذاري كرد نظير بيمه اتومبيل، بيمه مسئوليت خصوصي، بيمه خانوار و بيمه عمر زماني. البته اين بدان معنا نيست كه ديگر محصولات بيمه اي از فرصت هاي فراواني كه تجارت الكترونيكي در اختيارشان مي گذارد براي بهبود كيفيت خدمتشان استفاده نكنند.

● پيش نيازها و پيش شرط هاي بيمه الكترونيك E-Insurance
براي يك قرارداد بيمه چيزي بيش از يك سري اطلاعات نياز نيست. بيشتر قراردادهاي بيمه اي تا وقتي خسارت اتفاق نيفتد در حد يك اطلاعات خالص باقي مي ماند. يك قرارداد بيمه يا بيمه نامه مثل ساير قراردادها نياز به ۴ شرط دارد:
▪ قانوني بودن Legality
▪ ظرفيت و قابليت Capacity
▪ پيشنهاد Offer
▪ قبول Acceptance

● پيش شرط هاي بيمه الكترونيك
اگر همه يا برخي از شرايط زير وجود داشته باشد فروش Online بيمه مشكل خواهد بود:
▪ امضاي الكترونيكي قانوني نباشد.
▪ طبق مقررات، اسناد فيزيكي (بيمه نامه ها) بايستي به مشتريان تحويل داده شود و كپي آن نزد بيمه گر و نماينده نگهداري شود.
▪ چارچوب اسناد بيش از حد مقرراتي باشد.
▪ بيمه گران و نمايندگان موظف به ارائه فيزيكي مجوز صدور بيمه باشند.
▪ تصويب فيزيكي پوشش بيمه اي توسط شخص ثالث (نماينده دولت ...) ضروري باشد.
از آن جا كه قرارداد بيمه از طريق اينترنت نياز به مبادله اطلاعات به ويژه اطلاعات پرسنلي افراد دارد استفاده كنندگان اغلب از اين كه اطلاعات شخصي آن ها فاش شود، نگراني دارند. وقتي توسط نماينده اطلاعات داده شود، در صورت تخلف مي تواند از آن طريق پي گيري كند، اما وقتي از طريق اينترنت باشد پشت مانيتور كسي نيست كه مسئوليت بپذيرد.
هم چنين اغلب شركت هاي بيمه، نمايندگان را مشتري خود مي دانند تا بيمه گذاران را، بنابراين پيش بيني اين كه خريد مستقيم بيمه از طريق اينترنت جايگزين نمايندگان بشود، مشكل است.

● بيمه الكترونيك E-Insurance و نهادهاي نظارتي
از نظر نهادهاي نظارتي در كشورهاي در حال توسعه نگراني عمده فعاليت هاي خارج از مرز و نحوه حفاظت از منافع مصرف كنندگان در ساير حوزه هاي قضايي است. البته خيلي از كشورها براي ارائه خدمات در داخل كشور دريافت مجوز را ضروري و فعاليت خارج از مرز را ممنوع كرده اند. بنابراين تجارت بين مرزي در بيمه هاي اشخاص (Personal line) و محصولات بيمه اي انبوه (Mass Ins. Products) توسعه نيافته است.هم چنين بيمه الكترونيكي به عنوان كانال جديد توزيع محصولات بيمه اي ايجاب مي كند كه روند مراحل مبادلات شتاب يابد و فرصت هاي زيادي براي كلاه برداري و تقلب ايجاد شود.بنابراين نهادهاي نظارتي بايستي روش هاي نظارتي را متحول كنند تا بتوانند در حفظ منافع مصرف كنندگان واكنش سريع نشان بدهند. البته ظهور بيمه الكترونيكي اصول نظارت فعلي در بازار بيمه را به طور بنيادي تغيير نمي دهد.

● نظارت بيمه الكترونيك E-Insurance
براي بررسي ويژگي هاي نظارت بيمه الكترونيك «انجمن بين المللي نظارت كنندگان بيمه(IAIS)» يك گروه كاري در مورد تجارت الكترونيكي و اينترنت تشكيل داد كه اين گروه «اصول نظارت بيمه در اينترنت» را منتشر كرد كه در كنفرانس سالانه IAIS در كيپ تاون آفريقا در ۱۰ اكتبر ۲۰۰۰ تصويب شد.در بيشتر كشورهاي در حال توسعه بيمه گران بايد نرخ و شرايط و فرم بيمه نامه را قبل از ارائه به مردم به تاييد نهاد نظارتي برسانند. اين امر درمورد بيمه گراني كه بيمه را با استفاده از اينترنت ارائه مي كنند نيز صادق است. نهادهاي نظارتي بايستي توجه ويژه اي به نرخ و شرايط و نوع قرارداد بيمه اي كه در وب سايت عرضه مي شود داشته باشند. نهاد نظارتي بايد مطمئن باشد كه قرارداد مربوط يك پايه قانوني دارد و برخلاف منافع بيمه گذار نيست چون كه در بيمه الكترونيك بيمه گذار عموما در چانه زني و مذاكره براي مواد بيمه نامه شركت نمي كند.

● جمع بندي مبحث بيمه الكترونيكي E-Insurance
به كارگيري تدريجي كانال اينترنت در ابتدا براي معرفي محصولات بيمه اي و نرخ و شرايط آن و آموزش بيمه اي مصرف كنندگان و تدريجا با رفع مشكلات فوق الذكر فروش بيمه هاي استاندارد شده اشخاص از طريق اينترنت مي تواند ابزار مناسبي براي عرضه بيمه با خدمات بهتر و قيمت پايين تر باشد.

تهیه و تنظیم: جلال الدین احمدپوران، کارشناسی ارشد مدیریت کارآفرینی، گرایش کسب و کار