نويسنده:
دکتر ايمان اله بيگدلي : استاديار گروه روانشناسي باليني دانشگاه سمنان

چکيده :
در اين مقاله به بررسي مدل نظري پويش عمل انگيزه پيشرفت و ارتباط آن با کارآفريني پرداخته شده است .نياز به پيشرفت از جمله نيازهاي روان شناختي انسان است که از طريق تجربيات فردي ، فرايندهاي رشدي و جامعه پذيري کسب مي شود . اين نياز به صورت تفاوت هاي فردي اکتسابي در افراد وجود داشته و بخشي از شخصيت ماست . منظور از نياز به پيشرفت ، ميل به انجام دادن کارها به نحو مطلوب و متناسب با معيارهاي متعالي است . اين نياز افراد را براي جستجو نمودن و کسب موفقيت در رقابت با معيارهاي عالي با انگيزه مي کند . (مک کللند و همکاران ، 1985) منظور از معيارهاي عالي مواردي از قبيل رقابت با تکليف ، رقابت با خود و رقابت با ديگران است.  عنصر مشترک در تمام اين موقعيت هاي پيشرفت اين است که فرد با معيارهاي متعالي روبرو شده و به وسيله آن برانگيخته مي شود . عمدتا به اين علت که مي داند عملکرد آينده ارزيابي معني داري از شايستگي او به بار خواهد آورد . افراد داراي نياز بالا به پيشرفت عموما در مواجهه با چنين موقعيت هايي هيجان هاي مثبتي مثل اميد ، غرور و انتظار خشنودي را تجربه مي نمايد و همين امر رفتار پيشرفت گرايانه آنها را با انگيزه مي نمايد . همچنين نحوه تفکر آنها ، يعني ادراک توانايي بالا ، گرايش به تسلط ، انتظارات زياد براي موفقيت ، ارزش قايل شدن زياد براي پيشرفت و سبک انتسابي خوش بينانه ، زمينه شناختي لازم را براي پرورش شيوه تفکر پيشرفت گرا آماده مي نمايد . تحقيقات جديد نشان داده است که سه موقعيت از نظر توانايي فعال کردن و ارضاء نياز به پيشرفت از اهميت ويژه اي برخوردارند : تکاليف نسبتا دشوار ، رقابت و کارآفريني (مک کللند ، 1985) افرادي که از انگيزه بالاي پيشرفت برخوردارند بيشتر به سراغ تکاليف و فعاليت هاي نسبتا دشوار مي روند  زيرا عملکرد در اين گونه فعاليت ها مشوق هاي هيجاني و شناختي مثبتي را در آنها فعال مي نمايد و اين فعاليتها عرصه اي را براي آزمايش مهارت ها و تجربه ي هيجان هايي چون احساس غرور و خشنودي فراهم مي کنند (تروپ ، 1983) همچنين اين افراد براي رقابت به خاطر خودش ارزش زيادي قايل اند زيرا فعاليت هاي رقابت آميز فرصتي براي امتحان کردن مهارت هاي آنان فراهم آورده و فرصت نشان دادن يا اثبات توانايي ها را به آنها مي دهد (اپستين وهاراکيوويچ ، 1992) .
مک کللند (1987) در تحقيقات خود نشان داده است که افراد داراي نياز زياد به پيشرفت ، معمولا الگوهاي رفتار کارآفرينانه دارند . او در تحقيق خود در يک گروه از دانشجويان با بررسي نياز به پيشرفت در طول يک دوره چهارده ساله ، با بررسي انتخاب هاي شغلي دريافت که افرادي که در زمان دانشجويي از انگيزه بالاي پيشرفت برخوردار بودند عمدتا به مشاغل کارآفرينانه روي آوردند (باني کار و پيشه هاي مستقلانه به عوض مشاغل اداري يا خدماتي) موقعيت هاي کارآفريني به اين علت براي اين افراد جالب است که ريسک کردن و پذيرفتن مسئوليت موفقيت ها و شکست ها را ايجاب مي کند . کارآفريني همچنين بازخورد عملکرد عيني و سريع فراهم مي آورد . بازخوردي که هيجان هايي همچون احساس غرور و خشنودي به بار مي آورد و بازخوردي که به فرد امکان مي دهد تا شايستگي خويش را تشخيص دهد و پيشرفت خود را به طور مستمر ارزيابي کند . افراد داراي نياز زياد به پيشرفت هر شغلي را که چالش انگيز باشد ، مسئوليت بطلبد و بازخورد عملکرد فوري بدهد ، ترجيح مي دهند و مشاغل کارآفرينانه چنين وضعيتي را براي آنان فعال مي سازد .(جنکينز ، 1987) .